لاکار؛ آگاهی از حقوق و تعهدات قانونی پیش از بروز اختلاف. مشاوره 09161313877
بسیاری از خلبانان و کارکنان متخصص هنگام استخدام، تعهد چندساله یا ضمانت حسن انجام کار به شرکت می‌دهند، اما از حقوق قانونی خود اطلاع کافی ندارند.
خلبان بودن به‌خودی‌خود باعث خروج از شمول قانون کار نمی‌شود. اگر خلبان در یک شرکت هواپیمایی خصوصی، در برابر دریافت حقوق یا حق‌الزحمه و تحت مدیریت شرکت کار کند، اصولاً امکان شمول قانون کار وجود دارد. اما در برخی شرکت‌ها، به‌ویژه با مقررات استخدامی خاص، وضعیت متفاوت است.
همچنین ارائه ضمانت حسن انجام کار یا امضای تعهد ده‌ساله، به‌تنهایی حقوق قانونی خلبان را از بین نمی‌برد. اعتبار ضمانت و تعهد خدمت باید جداگانه و براساس مفاد قرارداد بررسی شود.
# خلبانان بدانند؛ آیا تعهد ۱۰ ساله و ضمانت حسن انجام کار، حقوق قانون کار را از بین می‌برد؟
فرض کنید فردی هنگام استخدام در یک شرکت هواپیمایی، قرارداد همکاری امضا کرده و بابت حسن انجام کار، ضمانت مالی یا تعهد خدمت ده‌ساله داده است.
حالا این سؤال پیش می‌آید:
آیا خلبان مشمول قانون کار است؟ آیا شرکت می‌تواند به دلیل تعهد ده‌ساله، از استعفا جلوگیری کند یا ضمانت او را وصول نماید؟
## آیا خلبان مشمول قانون کار است؟
طبق مواد ۲، ۳ و ۷ قانون کار، اگر خلبان در مقابل دریافت حقوق یا دستمزد، به درخواست و تحت مدیریت شرکت هواپیمایی فعالیت کند، اصولاً می‌تواند مشمول قانون کار باشد.
اما باید توجه داشت که برخی شرکت‌های هواپیمایی دارای مقررات استخدامی خاص هستند. در چنین شرایطی، وضعیت استخدامی خلبان براساس قانون و مقررات مربوط به آن شرکت تعیین می‌شود.
همچنین ماده ۱۹۰ قانون کار برای کارکنان حمل‌ونقل هوایی، امکان اجرای مقررات ویژه درباره ساعات کار، تعطیلات، مرخصی و حقوق را پیش‌بینی کرده است.
بنابراین صرف داشتن شغل خلبانی، به معنای خروج از شمول قانون کار نیست.
## ضمانت حسن انجام کار چیست؟
گاهی شرکت هواپیمایی هنگام استخدام، از خلبان چک، سفته یا تعهدنامه رسمی دریافت می‌کند.
هدف این ضمانت ممکن است جبران خسارات ناشی از تخلف قراردادی، تضمین اجرای تعهدات یا بازپرداخت هزینه‌های آموزش تخصصی باشد.
اما داشتن چک یا سفته ضمانت به این معنا نیست که شرکت در هر شرایطی حق وصول آن را دارد.
برای مطالبه ضمانت باید نوع تعهد، شرایط استفاده از ضمانت و مقررات قانونی بررسی شود.
## آیا تعهد ده‌ساله خلبان قانونی است؟
فرض کنید یک شرکت هواپیمایی هزینه آموزش تخصصی یا دوره تبدیل نوع هواپیما را پرداخت کرده و در مقابل، از خلبان تعهد ده سال همکاری دریافت کرده است.
در چنین شرایطی، اصل توافق درباره جبران هزینه‌های آموزشی ممکن است از نظر حقوقی قابل بررسی و اجرا باشد.
اما باید مشخص شود:
۱. آیا مدت قرارداد استخدامی واقعاً ده سال است یا فقط تعهد جداگانه‌ای برای هزینه آموزش وجود دارد؟
۲. آیا شرکت هزینه آموزش مشخص و قابل اثباتی پرداخت کرده است؟
۳. آیا مبلغ ضمانت و شرایط مطالبه آن روشن است؟
۴. آیا قرارداد با قوانین آمره استخدامی و حقوق قانونی خلبان تعارض دارد؟
مدت ده‌ساله به‌تنهایی موجب بطلان یا اعتبار قطعی تعهد نمی‌شود.
## آیا خلبان می‌تواند قبل از پایان ده سال استعفا دهد؟
پاسخ به نوع قرارداد بستگی دارد.
در روابط مشمول قانون کار، استعفا در ماده ۲۱ پیش‌بینی شده است. از طرف دیگر، طبق ماده ۲۵، در قراردادهای مدت‌موقت یا کار معین، هیچ‌یک از طرفین اصولاً حق فسخ یک‌جانبه قرارداد را ندارند.
بنابراین شرایط پایان همکاری و آثار مالی آن باید با توجه به نوع قرارداد بررسی شود.
صرف ترک همکاری نیز به‌تنهایی به معنی مجاز بودن وصول تمام مبلغ ضمانت نیست.
## اگر خلبان ضمانت داده باشد، آیا عیدی و سنوات به او تعلق می‌گیرد؟
چنانچه خلبان مشمول قانون کار باشد، ارائه سفته، چک یا تعهدنامه حسن انجام کار، حقوق قانونی او را از بین نمی‌برد.
مطابق ماده ۸ قانون کار، شروط قرارداد نباید مزایای قانونی کارگر را کاهش دهند.
در نتیجه حقوق و مزایایی مانند سنوات، مرخصی و سایر مطالبات قانونی باید مطابق مقررات حاکم بر رابطه استخدامی بررسی و محاسبه شوند.
## یک نظریه حقوقی مهم درباره سفته ضمانت
در نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۰/۳۱۹ مورخ ۱۴۰۰/۰۵/۰۶ اداره کل حقوقی قوه قضاییه، درباره سفته حسن انجام کار در دوره آزمایشی توضیح داده شده است.
بر اساس این نظریه، چنانچه سفته به‌منظور محدود کردن حق قانونی کارگر برای قطع همکاری در دوره آزمایشی دریافت شده باشد، کارفرما استحقاق مطالبه وجه آن را نخواهد داشت.
این نظریه مربوط به دوره آزمایشی است و نمی‌توان آن را بدون بررسی شرایط، به تمام تعهدات ده‌ساله تعمیم داد.
## نتیجه‌گیری
خلبانان و سایر کارکنان تخصصی باید بدانند که ضمانت حسن انجام کار و تعهد طولانی‌مدت، به‌خودی‌خود موجب خروج از شمول قانون کار نمی‌شود.
از سوی دیگر، شرکت‌های هواپیمایی نیز ممکن است براساس قراردادهای معتبر، نسبت به تعهدات آموزشی و خسارات قانونی حقوقی داشته باشند.
مهم‌ترین موضوع، بررسی نوع استخدام، شرایط قرارداد، دلیل دریافت ضمانت و مقررات قانونی حاکم است.
## مشاوره تخصصی لاکار
اگر خلبان یا نیروی متخصص هستید و هنگام استخدام تعهد چندساله، چک یا سفته ضمانت داده‌اید، پیش از استعفا، پایان همکاری یا اقدام حقوقی، قرارداد خود را بررسی کنید.
همچنین کارفرمایان می‌توانند برای تنظیم صحیح ضمانت حسن انجام کار و تعهدات آموزشی از مشاوره تخصصی روابط کار لاکار استفاده کنند.
مستندات قانونی: مواد ۲، ۳، ۷، ۸، ۱۱، ۲۱، ۲۵، ۱۸۸ و ۱۹۰ قانون کار؛ مواد ۱۰ و ۲۱۹ قانون مدنی؛ نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۰/۳۱۹ اداره کل حقوقی قوه قضاییه.